Kỳ tích sông Hồng trong tầm nhìn phát triển 100 năm của Thủ đô

Diễn đàn học thuật và chính luận diễn ra trong thời khắc giao mùa, khi đất trời đang mở ra những khởi đầu mới, đã làm rõ thêm tầm nhìn chiến lược của T.Ư và TP Hà Nội đối với dòng sông đã nuôi dưỡng hồn cốt Thăng Long – Hà Nội suốt hơn một thiên niên kỷ.

Sông Hồng không chỉ là mạch nguồn phù sa mà còn là cái nôi văn hóa, là trục hình thành nên bản sắc và không gian phát triển của Thủ đô. Nghị quyết 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó xác định sông Hồng là trục xanh, cảnh quan trung tâm, phát triển đô thị hài hòa hai bên sông. Gần ba năm triển khai Nghị quyết, Hà Nội đã từng bước cụ thể hóa tư duy mới, chuyển từ “chỉnh trị dòng sông” sang “thích ứng và kiến tạo”, từ đối mặt với thiên nhiên sang đồng hành cùng thiên nhiên.

Từ chiều sâu lịch sử đến tầm nhìn cảm hóa dòng sông

Nhìn lại tiến trình hơn một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, TS Nguyễn Viết Chức - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long cho rằng sông Hồng không chỉ là yếu tố địa lý mà đã trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử và đời sống tinh thần của người dân Thăng Long – Hà Nội cũng như của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ.

Trong cảm xúc tự hào khi ngồi bên bờ “sông Mẹ, sông Cái”, ông nhấn mạnh nói đến “kỳ tích sông Hồng” hôm nay phải đặt trong cả chiều sâu lịch sử lẫn tầm vóc thời đại. Theo ông, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới và Hà Nội phải bứt phá tương xứng với vị thế của mình. Đồng tình với tư duy kiến tạo, ông bổ sung một khía cạnh từ góc độ văn hóa khi đề cập đến “tầm nhìn cảm hóa”, nghĩa là ứng xử với dòng sông bằng sự thấu hiểu và trân trọng.

Theo phân tích của ông, trong ký ức cộng đồng, sông Hồng từng gắn với lũ lụt và mất mát. Tuy nhiên, đó không phải là bản chất lâu dài của dòng sông. Thời gian chủ đạo của sông Hồng là thời gian nuôi dưỡng. Vì vậy, kiến tạo kỳ tích hôm nay không chỉ là khơi thông dòng chảy vật lý, mà còn là khơi lại mạch nguồn văn hóa, khôi phục mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Hạ tầng chiến lược và bước chuyển từ tư duy sang hành động

Nếu chiều sâu lịch sử là nền tảng tinh thần, thì những công trình hạ tầng đang triển khai chính là biểu hiện cụ thể của quyết tâm chính trị. Ngày 19/12/2025, TP chính thức khởi công Trục Đại lộ Cảnh quan ven sông Hồng. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong hành trình tái cấu trúc không gian đô thị theo định hướng “quay mặt ra sông”.

Cùng với đó, trong năm 2025, Hà Nội khởi công 7 cây cầu vượt sông, hướng tới hình thành hệ thống kết nối đồng bộ giữa hai bờ. Khi hoàn thành, mạng lưới cầu và các trục giao thông liên quan không chỉ góp phần giải bài toán giao thông, mà còn tạo thế cân bằng phát triển, mở rộng không gian đô thị về phía Bắc và phía Đông, hình thành cấu trúc đa trung tâm.

KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội KTS Hà Nội cho rằng điểm cốt lõi của Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng không chỉ là một tuyến giao thông quy mô lớn, mà là định hình không gian hai bên bờ sông trở thành không gian văn hóa và nghệ thuật công cộng mang tính biểu tượng của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông, trong mô hình phát triển đa cực, tiềm năng cảnh quan và sinh thái của sông Hồng không thể chỉ giới hạn trong một đoạn tuyến mà cần đặt trong tổng thể toàn bộ dòng chảy qua Hà Nội, gắn với không gian thoát lũ, liên kết vùng và thích ứng biến đổi khí hậu. Sự chuyển đổi từ tư duy coi sông Hồng chủ yếu là không gian phòng chống lũ sang tư duy coi dòng sông là trục cảnh quan, văn hóa và phát triển trung tâm chính là bước ngoặt quan trọng.

Song song với hạ tầng giao thông, các khu đô thị mới, không gian định cư an toàn cho người dân ngoài đê, cùng hệ thống công viên, cây xanh cũng đang được triển khai nhằm từng bước trả lại không gian mặt nước và cảnh quan sinh thái cho dòng sông. Tiến trình phục hưng sông Hồng vì thế đã chuyển từ ý tưởng trên bản vẽ sang hành động cụ thể trên thực địa.

Động lực tăng trưởng mới của Thủ đô

Ở góc độ kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong - Ủy viên Hội đồng Tư vấn kinh tế, Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam nhấn mạnh sông Hồng không chỉ là trục sinh thái mà còn là nền tảng kinh tế quan trọng của Thủ đô. Ông dẫn chứng Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề, trong đó gần 400 làng nghề truyền thống được công nhận, tạo nên kho tàng giá trị văn hóa và kinh tế đặc sắc.

Theo ông, phát triển vùng đất sông Hồng không chỉ dừng ở hạ tầng, mà phải là phát triển hệ sinh thái kinh tế, văn hóa và du lịch. Các làng nghề, không gian lễ hội, tập quán và tri thức dân gian có thể trở thành nền tảng để phát triển du lịch trải nghiệm, kết hợp nông nghiệp, văn hóa và dịch vụ chất lượng cao. Khi được quy hoạch đồng bộ và gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, không gian sông Hồng có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế Thủ đô phát triển bền vững.

Theo phân tích của các chuyên gia, việc hình thành trục đại lộ cảnh quan và hệ thống cầu vượt sông sẽ tạo nền tảng cho sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế, phân bổ lại nguồn lực, giảm áp lực cho khu vực nội đô, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng mới. Khi kết nối với các tuyến vành đai và mạng lưới giao thông liên vùng, Hà Nội sẽ mở ra không gian phát triển rộng lớn, từng bước định hình hành lang kinh tế năng động của Vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng.

Các chuyên gia cũng cho rằng, nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, quy hoạch và nguồn lực, sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành bộ nhận diện mới của Hà Nội trong những thập kỷ tới, gắn với mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của khu vực.

Khát vọng “Kiến tạo kỳ tích sông Hồng” vì thế không chỉ là câu chuyện của một dòng sông mà là chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị với tầm nhìn trăm năm. Xuân mới mở ra một chương phát triển mới của Hà Nội, nơi ý chí chính trị được cụ thể hóa bằng những công trình và hành động cụ thể bên dòng sông Hồng.

Từ những công trường sáng đèn xuyên Tết đến các quyết sách chiến lược về quy hoạch và hạ tầng, tinh thần nói đi đôi với làm đang được thể hiện rõ nét. Kiến tạo kỳ tích sông Hồng hôm nay chính là viết tiếp khát vọng Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội, mở ra không gian tăng trưởng mới, lan tỏa động lực phát triển cho cả vùng và cả nước, hướng tới một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trong tầm nhìn trăm năm.